تفاوت شبکه‌های Permissioned و Permissionless بلاک‌چین
شبکه‌های بلاک‌چین را می‌توان از نظر شیوه ورود مشارکت‌کنندگان و کنترل دسترسی به دو گروه اصلی مجوزدار (Permissioned) و بدون مجوز (Permissionless) تقسیم کرد. تفاوت اصلی آن‌ها در عمومی یا کنترل‌شده بودن عضویت شبکه است؛ نه صرفاً در خصوصی یا عمومی بودن داده‌ها.
شبکه Permissionless چیست؟
در شبکه بدون مجوز، هر فرد می‌تواند بدون دریافت اجازه از یک نهاد مرکزی، نرم‌افزار شبکه را اجرا کند، تراکنش بفرستد و—بسته به سازوکار اجماع—در اعتبارسنجی مشارکت کند. بیت‌کوین و شبکه اصلی اتریوم نمونه‌های شناخته‌شده این الگو هستند.
مزیت اصلی این شبکه‌ها بازبودن، مقاومت بیشتر در برابر حذف مشارکت‌کنندگان و کاهش وابستگی به یک متولی مشخص است. در مقابل، ظرفیت، هزینه تراکنش، حریم خصوصی و انطباق با الزامات سازمانی ممکن است محدودیت‌هایی ایجاد کند.
شبکه Permissioned چیست؟
در شبکه مجوزدار، هویت و سطح دسترسی اعضا توسط یک سازمان یا مجموعه‌ای از سازمان‌ها مدیریت می‌شود. تنها گره‌های تأییدشده می‌توانند نقش‌های مشخصی مانند مشاهده داده، ارسال تراکنش یا اعتبارسنجی را بر عهده بگیرند.
برای مثال، یک کنسرسیوم بانکی می‌تواند شبکه‌ای ایجاد کند که فقط بانک‌ها و نهادهای مورد تأیید در آن گره اعتبارسنج داشته باشند. Hyperledger Fabric و نمونه‌های سازمانی مبتنی بر Hyperledger Besu از فناوری‌های رایج برای ساخت چنین شبکه‌هایی هستند.
مقایسه کاربردی
- عضویت: در Permissionless برای ورود عمومی مجوز لازم نیست؛ در Permissioned عضویت و نقش‌ها کنترل می‌شوند.
- هویت: در شبکه‌های مجوزدار معمولاً هویت سازمانی مشخص است؛ در شبکه‌های عمومی مشارکت می‌تواند با نشانی‌های رمزنگاری‌شده انجام شود.
- اجماع و کارایی: شبکه مجوزدار با مجموعه اعتبارسنج محدود می‌تواند تأخیر و ظرفیت قابل پیش‌بینی‌تری داشته باشد؛ شبکه عمومی بر مشارکت گسترده و امنیت اقتصادی تکیه می‌کند.
- حاکمیت: تغییر قواعد در شبکه مجوزدار تابع توافق اعضای شناخته‌شده است؛ در شبکه بدون مجوز از فرایندهای عمومی‌تر جامعه و توسعه‌دهندگان استفاده می‌شود.
- کاربرد: شبکه عمومی برای دارایی‌ها و برنامه‌های باز مناسب است؛ شبکه مجوزدار برای فرایندهای بین‌سازمانی، مالی و محیط‌های نیازمند کنترل دسترسی انتخاب رایجی است.
کدام مدل مناسب‌تر است؟
هیچ‌یک از این دو مدل در همه شرایط برتر نیست. اگر مشارکت آزاد و دسترسی جهانی اصل اساسی باشد، معماری Permissionless می‌تواند مناسب‌تر باشد. اگر هویت اعضا، محرمانگی، انطباق، مسئولیت حقوقی و کارایی قابل پیش‌بینی اهمیت بیشتری داشته باشد، شبکه Permissioned معمولاً گزینه منطقی‌تری است. انتخاب نهایی باید بر اساس مسئله کسب‌وکار، الزامات حکمرانی و مدل اعتماد انجام شود.